Voor en na redactie

Natuurlijk zie je als auteur graag het resultaat van de redacteur. Onderstaand een aantal links naar verschillende voorbeelden van mijn werk. De mate van redactie / herschrijven gaat in overleg met de auteur. Links de originele tekst zoals aangeleverd, rechts het resultaat na redactie.

Met toestemming van de verschillende auteurs geplaatst!


Voor redactie

Ontwikkelen in professionele ruimte - anders doen, anders zeggen, anders denken, anders kijken

auteur: Andreas Jansen
concept artikel voor www.menscentraal.nl



Professionals (o.a. Politie en HBO) zoeken naar de invulling van de professionele ruimte om hun vak uit te oefenen en zich daarin te leren ontwikkelen . Wat is deze professionele ruimte? Ruimte waar vanzelfsprekendheden niet opgaan, waar het vermogen om op problemen op te lossen, ontdekt moeten worden. Waar we nog niets van weten. Zo gauw we een ruimte kennen en labelen is deze afgebakend en ingevuld, is deze ruimte niet meer leeg om verder te leren kennen (ontdekken). Lao-Tse zegt in de Tao-Teh-King hierover: ‘Uit klei worden potten gevormd, maar de bruikbaarheid van het vaatwerk berust op zijn leegte.’ Deze lege professionele ruimte geeft de professionals de kans om de bruikbaarheid daarvan te ontdekken en hun persoonlijke groeikracht in te zetten.


Modellen die als vanzelfsprekendheden worden gebruikt zijn op het verleden gebaseerd en zijn niet te gebruiken voor het onverwachte, onvoorspelbare, onbekende en de nieuwe mogelijkheden in de professionele ruimte of in de dagelijkse praktijk. Karl Weick en Katleen Sutcliffe geven in hun boek ‘Management van het onverwachte’, vanuit een organisatieperspectief aan, dat er een cultuur van opmerkzaamheid nodig is: een manier van denken die niet gehinderd wordt door ingesleten patronen en slordige interpretaties van de context waarin de situatie zich bevindt. (‘Kleine foutjes blijven zelden klein’ in M&L, 29 september 2011)
De professionele ruimte komt vaak over als chaos, omdat men nog geen inzicht heeft in de principes erachter. We zullen opmerkzaam dienen te zijn in dat onbekende en anders leren doen, zeggen, denken en kijken dan we gewend waren. Dit vraagt ondermeer om emotionele stabiliteit van de individuele professional tijdens de intuïtieve reis om inzicht in deze professionele ruimte te verkrijgen.
Dit artikel is een richtingaanwijzer voor het zich persoonlijk ontwikkelen van professionals in deze professionele ruimte; een manier of weg om zichzelf te leren ontwikkelen in de eigen dagelijkse praktijk. Voor de persoonlijke groeikracht worden de drie innerlijke ontwikkelaspecten response, reflectie en reasoning gebruikt, welk als basis een onderzoekende houding van waarnemen hebben.
Het artikel is gericht op de innerlijke houding van de professional of manager en niet op de uiterlijke vorm.

Response: anders doen
‘Wat doe ik?’ is niet de vraag, maar hier geldt ‘Wat gebeurt?’ en is men naar buiten gericht. Meestal reageert de mens in een situatie of handeling vanuit dat wat hij heeft geleerd of in de praktijk in ervaring heeft omgezet. Echter in de onbekende professionele ruimte wordt om een niet eerder uitgevoerde handeling gevraagd. Een reactie vanuit wat men kent is hier niet op zijn plaats, maar er is veeleer een (intuïtieve) response op de situatie nodig en gaat men werk anders doen. Dit vraagt om een opmerkzame naar buiten gerichte aandacht, waarbij je je overgeeft aan de hier-en-nu situatie in de professionele ruimte.

In de dagelijkse praktijk is men vaak afgeleid. Men denkt dat men het niet kan, of denkt aan bekende oplossingen of is bang voor het commentaar van collega’s. Het is de kunst om bij jezelf te blijven, waarin de response oprijst. Vaak is de focus in eerste instantie veel breder, zelfs buiten de concrete ruimte van waar de handelingsituatie is. Het makkelijkst is om de focus te verkleinen naar de fysieke ruimte en vervolgens naar je eigen lichaam. En je dan alleen over te geven aan de handeling of activiteit waarmee je bezig bent. Je vindt hierdoor rust in het werk zonder dat je een bepaald resultaat wilt nastreven. Het is veelmeer een gebeuren en volgen van wat er gebeurt, dan iets zelf doen of reageren. Er blijkt helemaal geen doener te zijn; je zit in een flow, waarin alles voortdurend in beweging is. (zie: ‘De illusies van het leven’, Dr. Vijaj S. Shankar, Ankh Hermes bv, 2003)
De mindfullness trainingen geven nog meer aanknopingspunten om response te ontwikkelen in de dagelijkse handelingspraktijk.








Reflectie: anders zeggen
‘Wie ben ik?’ is niet de vraag, maar hier geldt ‘Wie is?’ en is men naar binnen gericht. Mensen zijn verbonden en delen met elkaar omdat ze ergens bij horen. Hetzij een familie, een bedrijf, land of religie. Het ergens bij horen is meestal gebaseerd op iets wat men waardevol vindt, waaraan men zich wijdt of graag overgeeft. Men wordt al of niet aangetrokken tot iets, daarbij ontstaan mogelijk positieve of negatieve emoties; zoals tevredenheid, schaamte, fascinatie, angst, boosheid, verdriet of hoop.
Vaak heb je op je emoties niet geheel zicht op en kun je het ook niet met anderen delen; zeker niet bij dieper verankerde maatschappelijke waarden of universele deugden. Deugden, zoals bijvoorbeeld liefde voor de waarheid, geweldloosheid en onbaatzuchtigheid. Dit belemmert je om een situatie objectief te benaderen, omdat je je eigen emotionele blokkades niet ziet. Hoe kun je je inleven in een ander als je jezelf niet begrijpt? In de advaita filosofie worden voor de deugden de zogenaamde Yama’s en Ni-yama’s als innerlijke en uiterlijke leefregels aangereikt (zie: ‘De Yoga Sutra’s van Patañjali’, Dr. I.K. Taimni, Theosofische Vereniging in Nederland, 2004, 5e druk).
Een instrument om je naar binnen te richten is de reflectie. Meestal wordt reflectie gebruikt. om advies te geven of zelfs kritiek op de ander. De vraag is of de ander daar werkelijk iets van leert. Je eigen denken, gevoelens en ervaringen kun je namelijk wel observeren en niet die van een ander. Door te reflecteren op de waarden en emoties in jezelf kun je als het ware zicht krijgen op wat er in jezelf leeft en kun je onmacht omzetten in persoonlijke kracht: gaat dingen anders zeggen.

In de dagelijkse praktijk is de reflectiemethode van Training & Advies Bureau Servest een instrument om jezelf beter te leren kennen. Deze methode bestaat uit drie eenvoudige stappen: wat neem je concreet met de zintuigen waar bij de ander, wat voor emotionele reactie geeft dat bij jezelf en tot wat voor effect leidt dit in de toekomst in jouw gedrag naar de ander. Je leert zo jezelf beter kennen en gaat dingen daardoor anders zeggen.



Reasoning: anders denken
‘Wat ben ik?’ is niet de vraag, maar hier geldt ‘Wat is?’ en is men op bron of essentie van het leven gericht. Ben je het lichaam, ben je het denken, ben je het gevoel? Ben je die persoon met dat beroep. Ben je die persoon met die overtuiging? Ben je die identiteit(en)?
In de advaita filosofie noemt men dit zuiveringsproces reasoning door het toepassen van Anvija-Viyatirega, of te wel het afpellen van het gekende en het weer opbouwen van het nieuwe vanuit de bron.
Dit leidt vaak tot een confrontatie met jezelf en je omgeving, waardoor een kennistransformatie kan plaats vinden. Een transformatie die 180 graden omgekeerd is ten opzichte van de bekende kennis vanuit het verleden waar men daarvoor vanuit ging en gaat men anders denken. Reasoning gaat dus over het onderzoeken van je premissen of uitgangspunten die de bron of essentie zijn van je kennis.


In de dagelijkse praktijk is de socratische dialoog (rethorica) een vorm om in het fundamentele onderzoek naar jezelf te gebruiken. De socratische dialoog is kortweg: een onderzoeksvraag met concrete voorbeelden, analyse door vragenstellen en achter de inconsequenties te komen, verplaatsing in de ander, het opschorten oordeel en formuleren van de essentie). Je kunt deze dialoog zowel individueel als in groepsgesprek toepassen.










Waarnemen: anders kijken
Zuiver waarnemen is de basis van de drie besproken aspecten response, reflectie en reasoning. Vorm en betekenis geven aan de onvoorspelbare, onbekende, onverwachte professionele ruimte vraagt allereerst om een open onderzoekende houding, omdat bestaande kennis (modellen) er niet werken. Een onderzoekende houding, zoals een wetenschappelijke onderzoeker kijkt tijdens zijn observaties of experimenten. Om tot inzicht te komen en niet om tot antwoorden op vragen te komen, omdat een vraag het antwoord al in zich draagt.

Het gaat om het observeren of waarnemen zelf, zonder iets te willen zien of te ontdekken. Dan vallen de waarnemer, het waargenomene en het waarnemen samen en bevindt men zich als het ware in de stilte van de ‘zone’, waarin men helemaal opgaat.
Het waarnemen zonder gedachten richt zich op het niet-weten en men gaat anders kijken. Hiervoor is een zekere vreesloosheid en geestelijke zuivering nodig om niet terug te vallen op bestaande kennis. In de advaita filosofie wordt dit zuiveringsproces om in het gewaarzijn van het niet-weten te komen als neti-neti (niet dit – niet dit) omschreven. Kennis en vragen stellen is vanuit het bekende en komt voort uit de drang tot controle, in tegenstelling tot inzicht dat ontstaat door zuiver waarnemen en dat onverwachts en oncontroleerbaar is.

In de dagelijkse praktijk is geduld nodig om het waarnemen te laten gebeuren. Dit is niet alleen het geval bij kunsten, maar ook bij ondernemers, die maar al te goed weten dat succes afhangt van juiste plaats en tijd. Voor het ontwikkelen in de professionele ruimte is het belangrijk dat organisaties aan haar professionals ruimte en tijd geven. Ruimte en tijd om te wachten tot zich in het waarnemen zich iets laat tonen.


Tot slot
Begin vanuit het bekende te kijken en kijk telkens opnieuw achter alle ideeën die oprijzen in de geest en kijk vanuit de dan lege geest opnieuw naar de professionele ruimte die voor je ligt. Professionals hoeven niet te wachten op formele ontwikkelprogramma’s, die georganiseerd worden door het bedrijf. De eigen dagelijkse praktische omgeving in de lijn of in projecten of de keten, waarin 70% van het leren plaatsvindt, geeft voldoende aanknopingspunten om je te ontwikkelen in de onbekende professionele ruimte.

Andreas Jansen is Learning Designer met ervaring in de advaita filosofie. Hij werkt vanuit zijn bureau De Kunst van Zijn aan het ontwikkelen van ontwikkelconcepten voor bedrijven, zoals KLM, NS-Hispeed en Rabobank (www.dekunstvanzijn.nl).


Na redactie

Ontwikkelen van professionele ruimte in de dagelijkse praktijk - anders doen, anders zeggen, anders denken, anders kijken

2 November 2012 gepubliceerd op www.menscentraal.nl
auteur: Andreas Jansen
redactie: Ceciel Fruijtier

‘Uit klei worden potten gevormd, maar de bruikbaarheid van het vaatwerk berust op zijn leegte.’ Deze bekende uitspraak van Lao-Tse uit de Tao-Teh-King duidt op wat wij ‘professionele ruimte’ noemen. Wanneer professionals zich bewust worden van de mogelijkheden die professionele ruimte hen biedt, kunnen zij zich ontwikkelen in de uitoefening van hun beroep. De mens heeft echter de neiging om een lege ruimte onmiddellijk af te bakenen, te labelen en in te vullen. Daarmee is deze ruimte niet langer leeg en is er dus geen ruimte voor ontwikkeling en groei. Lege ruimte biedt letterlijk ruimte. Ruimte voor nieuwe wijzen van doen, zeggen, denken en kijken. Uit deze ruimte kan bijvoorbeeld het vermogen voortkomen om problemen op te lossen.

Hoe kunnen professionals zoals bijvoorbeeld hulpverleners en adviseurs, de professionele ruimte benutten om te groeien in hun beroep? Dit artikel baseert zich op inzichten vanuit de advaita filosofie, en biedt professionals handvaten om zich persoonlijk te ontwikkelen in hun professionele ruimte in de eigen dagelijkse praktijk.



Als vanzelfsprekend gebruiken we in de dagelijkse praktijk modellen die we kennen. Bestaande modellen zijn echter per definitie op het verleden gebaseerd en dus niet te gebruiken voor het onverwachte, onvoorspelbare, onbekende en de nieuwe mogelijkheden van de professionele ruimte of de dagelijkse praktijk. Karl Weick en Katleen Sutcliffe geven vanuit organisatieperspectief in hun boek ‘Management van het onverwachte’ aan, dat er een cultuur van opmerkzaamheid nodig is: een manier van denken die niet gehinderd wordt door ingesleten patronen en slordige interpretaties van de context waarin de situatie zich bevindt. (‘Kleine foutjes blijven zelden klein’ in M&L, 29 september 2011). Opmerkzaamheid is essentieel om professionele ruimte te kunnen benutten.

Vaak komt professionele ruimte over als chaos, omdat het er ontbreekt aan vaste, bekende structuren, en men nog geen inzicht heeft in de achterliggende principes. Om ontwikkeling in de professionele ruimte te bewerkstelligen kunnen we ons richten op drie innerlijke ontwikkelaspecten: response, reflectie en reasoning. Daarbij hebben we als basis een onderzoekende houding nodig, oftewel: opmerkzaamheid.


Anders doen: response

Bij een onderzoekende houding ten opzichte van response gaat het niet om de vraag ‘Wat doe ik?’ maar om de vraag ‘Wat gebeurt er?’ Oftewel: richt je naar buiten in plaats van naar binnen.

Meestal reageert de mens in een situatie of handeling vanuit dat wat hij heeft geleerd, of in de praktijk in ervaring heeft omgezet. In de professionele ruimte is een reactie vanuit wat men kent echter niet op zijn plaats. Veeleer is een (intuïtieve) response op de situatie nodig. Dit vraagt om een opmerkzame naar buiten gerichte aandacht, waarbij je je overgeeft aan de fysieke situatie die hier-en-nu plaatsvindt. Je richt je niet op een van te voren bepaald resultaat gebaseerd op eerdere ervaringen, maar op de situatie zelf. Zo vloeit het handelen voort uit de gegeven situatie en niet uit eerdere ervaringen. Dat creëert ruimte voor nieuwe handelswijzen en nieuwe oplossingen.

Ontwikkeling in de professionele ruimte vraagt ondermeer om emotionele stabiliteit van de individuele professional tijdens de intuïtieve reis om inzicht in deze professionele ruimte te verkrijgen. In de dagelijkse praktijk is men vaak afgeleid. Men denkt dat men het niet kan, zoekt veiligheid bij bekende oplossingen, handelt automatisch op een bekende wijze, of is bang voor het commentaar van collega’s. Het is de kunst om bij jezelf te blijven, waarin de response oprijst.

Vaak richten we onze aandacht op een veel breder terrein dan alleen de gegeven situatie. Eerdere situaties, wat de collega’s zouden doen, wat de consequentie is als.... enz. Om dat te voorkomen kun je je focus verkleinen naar de fysieke ruimte en vervolgens naar je eigen lichaam. Je overgeven aan de handeling of activiteit waarmee je bezig bent. Je vindt hierdoor rust in het werk zonder dat je een bepaald resultaat wilt nastreven. Je gaat daardoor anders doen.

Professionele ruimte inzetten ten aanzien van response houdt in: volgen wat er gebeurt en daarop onmiddellijk reageren. In plaats van bedenken wat je gaat doen en van daaruit reageren. Er lijkt dan helemaal geen doener te zijn; je zit in een flow, waarin alles voortdurend in beweging is. Mindfullness trainingen geven nog meer aanknopingspunten om response te ontwikkelen in de dagelijkse handelingspraktijk.


Anders zeggen: reflectie

Bij een onderzoekende houding ten opzichte van reflectie gaat het niet om de vraag ‘Wie ben ik?’ maar om de vraag ‘Wie is?’ Je richt je daarbij naar binnen in plaats van naar buiten.

Mensen zijn verbonden en delen iets met een ander of een groter geheel: een familie, een bedrijf, land of religie. Het ergens bij horen is meestal gebaseerd op iets wat men waardevol vindt, waaraan men zich wijdt of graag overgeeft. Men wordt al of niet tot iets aangetrokken. Daarbij ontstaan mogelijk positieve of negatieve emoties zoals tevredenheid, schaamte, fascinatie, angst, boosheid, verdriet of hoop.

Vaak heb je niet geheel zicht op je emoties en kun je ze ook niet met anderen delen. Zeker niet bij dieper verankerde maatschappelijke waarden of universele deugden zoals bijvoorbeeld liefde voor de waarheid, geweldloosheid of onbaatzuchtigheid. Het niet kennen van je eigen emotionele preoccupaties belemmert je om een situatie objectief te benaderen. De advaita filosofie reikt hiervoor innerlijke en uiterlijke leefregels aan, de Yama’s en Ni-yama’s.

Om jezelf te leren kennen kun je als instrument reflectie gebruiken. Meestal wordt reflectie gebruikt om advies te geven of zelfs kritiek op de ander. De vraag is of de ander daar werkelijk iets van leert. Je eigen denken, gevoelens en ervaringen kun je namelijk wel observeren en niet die van een ander. Door te reflecteren op de waarden en emoties in jezelf kun je zicht krijgen op wat er in jezelf leeft en kun je onmacht omzetten in persoonlijke kracht. Je gaat daardoor anders zeggen.

In de dagelijkse praktijk is de reflectiemethode van Training & Advies Bureau Servest een goed instrument om jezelf beter te leren kennen. Deze psychologische methode bestaat uit drie eenvoudige stappen: wat neem je met je zintuigen concreet waar bij de ander, wat voor emotionele reactie geeft dat bij jezelf, en tot wat voor effect leidt dit in de toekomst in jouw gedrag naar de ander. Je leert zo jezelf beter kennen en gaat dingen daardoor anders zeggen.


Anders denken: reasoning

Bij een onderzoekende houding ten opzichte van reasoning gaat het niet om de vraag ‘Wat ben ik?’ maar om de vraag ‘Wat is?’ Je richt je daarbij op de bron of essentie van het leven.

Ben je het lichaam, ben je het denken, ben je het gevoel? Ben je die persoon met dat beroep? Ben je die persoon met die overtuiging? Ben je die identiteit(en)? Het afpellen van bekende identiteiten en het vanuit de bron opbouwen van een nieuwe identiteit noemt men in de advaita filosofie een zuiveringsproces, reasoning. Daarvoor passen zij de Anvija-Viyatirega toe. Zij stellen zich bij elke laag en ieder aspect van de identiteit de vraag: ‘Is dit waar?’ Bij de essentie uitgekomen kan vervolgens iedere entiteit waarmee men zich neigt te identificeren geijkt worden aan de eigen bron.

Reasoning gaat over het onderzoeken van je premissen of uitgangspunten die de bron of essentie zijn van je kennis. Dit zuiveringsproces leidt vaak tot een confrontatie met jezelf en je omgeving. Voorheen ging je uit van identiteiten die je je in het verleden had eigengemaakt, maar die niet per se de jouwe hoeven zijn. Door reasoning kan een zelfkennistransformatie plaatsvinden. Die transformatie kan leiden tot een zelfbeeld en uitgangsprincipes die 180 graden gedraaid kunnen zijn ten opzichte van de veronderstellingen waarvan je voorheen uitging. Je gaat anders denken.

In het fundamentele onderzoek naar jezelf in de dagelijkse praktijk, kun je goed de vier vragen van Byron Katie gebruiken: Is het waar? Kun je absoluut weten dat het waar is? Hoe reageer je, wat gebeurt er, wanneer je die gedachte gelooft? Wie zou je zijn zonder die gedachte? Daarnaast is de socratische dialoog (rethorica) een bruikbare vorm, die je zowel individueel als in een groep toe kunt passen. De socratische dialoog is kortweg: een onderzoeksvraag stellen met concrete voorbeelden, die voorbeelden door vragenstellen analyseren, achter de inconsequenties komen, verplaatsing in de ander, het opschorten van een oordeel en het formuleren van de essentie.


Anders kijken: opmerkzaamheid

Zuiver waarnemen vormt de basis waarop je response, reflectie en reasoning kunt ontwikkelen. In de professionele ruimte werken bestaande kennis en modellen niet. Vorm en betekenis geven aan de onvoorspelbare, onbekende, onverwachte professionele ruimte vraagt allereerst om een open onderzoekende houding. Je hebt een onderzoekende houding nodig om tot inzicht te komen, in plaats van tot antwoorden op vragen waarbij de vragen het antwoord al in zich dragen. Het gaat om het waarnemen zelf, zonder iets te willen zien of te ontdekken. Dan vallen de waarnemer, het waargenomene en het waarnemen samen, en bevindt men zich in de stilte van de ruimte waarin men helemaal opgaat. Je gaat anders kijken.

Waarnemen zonder gedachten richt zich op het niet-weten. Om niet terug te vallen op bestaande kennis is een zekere vreesloosheid en geestelijke zuivering nodig. Kennis en vragen stellen vanuit het bekende komen voort uit de drang tot controle, terwijl inzicht dat ontstaat door zuiver waarnemen onverwachts en oncontroleerbaar is. In de advaita filosofie wordt het zuiveringsproces om in het gewaarzijn van het niet-weten te komen omgeschreven als neti-neti (niet dit – niet dit).

Om het waarnemen ‘te laten gebeuren’ is in de dagelijkse praktijk geduld nodig. Dat is niet alleen het geval bij de kunsten, maar ook bij andere professionals zoals managers, hulpverleners en ondernemers. Zij weten maar al te goed dat succes afhangt van juiste plaats en tijd. Voor het zich kunnen ontwikkelen in de professionele ruimte is het belangrijk dat organisaties aan haar professionals ruimte en tijd geven. Ruimte en tijd om te wachten tot zich in het waarnemen iets laat tonen, dat waardevoller is dan de bekende weg.


Tot slot

Wil je je ontwikkelen in je professionele ruimte? Kijk eerst vanuit het bekende en kijk telkens opnieuw achter alle ideeën die oprijzen in de geest. Kijk vervolgens vanuit de dan lege geest opnieuw naar de professionele ruimte die voor je ligt.
Professionals hoeven niet te wachten op formele ontwikkelprogramma’s die door het bedrijf worden georganiseerd. 70% van het leren vindt plaats in de dagelijkse praktijk. De eigen dagelijkse praktijk geeft voldoende aanknopingspunten om je te ontwikkelen in de onbekende professionele ruimte.

Andreas Jansen is Learning Designer met ervaring in de advaita filosofie. Hij werkt vanuit zijn bureau De Kunst van Zijn aan het ontwikkelen van ontwikkelconcepten voor bedrijven, zoals KLM, NS-Hispeed en Rabobank (www.dekunstvanzijn.nl).

Ceciel Fruijtier is ghostwriter en tekstredacteur. Zij verdiepte zich in levensfilosofie, heeft bijgedragen aan het levenskunstspel “Mens, ken jezelf” en is co-auteur van het boek ‘Faciliteren als Tweede Beroep – omgaan met verandering’. (www.zodatuwboodschapoverkomt.nl)